Handreiking Forensische Jeugdzorg – Gemeenteraadsverkiezingen 2026

Kaders voor effectief lokaal beleid en samenwerking

Om resultaten te boeken, roepen we gemeenten op te investeren in forensisch georiënteerde jeugdzorg die aansluit bij het Landelijk Kwaliteitskader Aanpak Jeugdcriminaliteit (2024). Dit kader helpt publieke middelen doelmatig in te zetten, voorkomt een wildgroei aan werkwijzen en maakt inzichtelijk welke interventies echt werken om jeugdcriminaliteit te voorkomen en recidive terug te dringen.

Dit Landelijke Kwaliteitskader is helder: stop met telkens opnieuw het wiel uitvinden. Investeer in bewezen effectieve aanpakken en borg de uitvoering. Alleen dan kunnen jongeren duurzaam uit het delictgedrag blijven en kan de gemeente haar wettelijke én maatschappelijke verantwoordelijkheid waarmaken.

De kern: Tijdige herkenning, snelle doorverwijzing naar gespecialiseerde forensische zorginstellingen en werken met erkende methoden. Bied ook aan jongeren zonder strafrechtelijk kader, maar met forensische problematiek, de juiste hulp, ook zij hebben deze hulp hard nodig.

Veel jongeren met forensische problematiek bereiken de juiste zorg te laat of zelfs helemaal niet. “Ze krijgen vaak eerst coaching of behandeling bij een instelling die daar niet op toegerust is,” zegt Larissa Hoogsteder, bijzonder hoogleraar forensische diagnostiek en behandeling. “Pas wanneer de problemen escaleren, volgt verwijzing naar gespecialiseerde forensische zorg.”

Dit verhaal laat zien dat gemeenten vroegtijdig moeten signaleren wanneer sprake is van forensische problematiek (delictgedrag en/of grensoverschrijdend gedrag) en eerder moeten interveniëren, juist bij jongeren die tussen de reguliere en forensische zorg in vallen.

Uit recente beleidsstukken van Jeugdzorg Nederland, de Nederlandse ggz en de Landelijke Huisartsen Vereniging blijkt brede overeenstemming over het belang van preventie, samenwerking en continuïteit. De forensische jeugdzorg sluit hierop aan, maar legt extra nadruk op veiligheid, gedragsbeïnvloeding en wetenschappelijk onderbouwde interventies.

Gedeelde uitgangspunten:

• Preventie en vroegsignalering: investeer in mentale gezondheid en herken risicovol gedrag (zoals agressie, antisociaal gedrag of schooluitval) vóórdat het justitieel wordt.
  Huisartsen kunnen hierbij een belangrijke signalerende rol spelen, ondersteund via forensische consultatie.
• Integrale samenwerking: verbind zorg, onderwijs, welzijn en veiligheid. Werk samen met politie, reclassering en jeugdreclassering.
• Continuïteit bij 18+: zorg dat trajecten na de leeftijdsgrens doorlopen in de volwassenenzorg.

Het Landelijk Kwaliteitskader stelt dat bij zorgen over grensoverschrijdend gedrag geïndiceerde preventie nodig is. Dat betekent: directe verwijzing naar een forensische jeugdzorginstelling met een multidisciplinair team dat werkt met erkende interventies.

Behandeling moet aandacht hebben voor meervoudige risicofactoren, zoals impulsiviteit, trauma, middelengebruik en schooluitval. Een recente meta-analyse (Meulen et al., 2025) laat zien dat interventies vooral effectief zijn wanneer zij:

• de RNR-principes volgen (risico, behoefte, responsiviteit);
• multimodaal zijn (niet alleen systemisch, maar ook individueel);
• programma-integer worden uitgevoerd;
• en minimaal negen maanden duren.

Het Landelijk Kwaliteitskader Aanpak Jeugdcriminaliteit (2024) benadrukt verder dat effectieve preventie breder is dan hulp aan individuele jongeren. Gemeenten moeten ook inzetten op algemene preventie: het versterken van de sociale basis en het terugdringen van factoren die criminaliteit in de hand werken, zoals armoede, schooluitval, werkloosheid, sociale uitsluiting en onveilige woonomgevingen.

Door samen te werken met scholen, wijkteams, sport- en jongerenwerk en veiligheidsnetwerken kunnen gemeenten zorgen dat jongeren zich gezien en ondersteund voelen — vóórdat problemen escaleren. 

1. Gebruik het Kwaliteitskader Jeugdcriminaliteit als leidraad voor beleid, uitvoering en inkoop.
2. Maak gebruik van de forensische checklist, om jongeren met forensisch gedrag vroeger in beeld te krijgen en verwijs direct bij grensoverschrijdend gedrag.
3. Contracteer forensische aanbieders die voldoen aan de kwaliteitscriteria van het kader of het VNG-forensisch perceel.
4. Borg doorlopende zorg bij de overgang naar volwassenheid.
5. Investeer in lokale samenwerking tussen zorg, veiligheid en onderwijs.
6. Bevorder maatwerk, met blijvende aandacht voor veiligheid.

Forensische jeugdzorg is de verbindende schakel tussen preventie, zorg en veiligheid. Door de inzichten uit landelijke zorgagenda’s te combineren met het Landelijk Kwaliteitskader en actuele wetenschappelijke evidentie, kunnen gemeenten bijdragen aan minder recidive, meer veiligheid en meer perspectief voor jongeren.

Investeer in wat werkt – dichtbij en op tijd. Vroeg en passend verwijzen voorkomt dure reparaties aan het eind van de jeugdhulpketen.

(Bronnen: Landelijk Kwaliteitskader Aanpak Jeugdcriminaliteit, 2024; Jeugdzorg Nederland, 2025; de Nederlandse GGZ, 2025; Meulen et al., 2025.)