triangle
Nieuws / Fivoor algemeen

Antwoord op veel gestelde vragen over ontvluchting uit FPC de Kijvelanden

Zondagmiddag 1 maart 2020 hebben twee patiënten van FPC de Kijvelanden door middel van een bedreiging met een vuurwapen een medewerker gegijzeld en zijn de kliniek ontvlucht. De politie heeft de ontvluchting beëindigd. Hieronder geven we antwoord op veelgestelde vragen. Staat uw vraag er niet bij, dan kunt u mailen naar communicatie@fivoor.nl.

Over het incident

Hoe is de gijzeling precies gegaan?

Twee patiënten hebben door middel van een vuurwapen en een mes een medewerker gegijzeld. De medewerker heeft onder dwang de deuren moeten openen tot aan de uitgang. Beide patiënten zijn buiten in een taxibusje gestapt en weggereden. De gegijzelde medewerker is achtergebleven in de kliniek.

Hoe kunnen de patiënten aan een vuurwapen, mes en vermoedelijk een telefoon zijn gekomen?

Er wordt een onderzoek ingesteld hoe deze spullen binnen de muren van het FPC zijn gekomen. Op dit moment is het nog niet duidelijk hoe de wapens zijn binnen gekomen. In de kliniek zijn strenge controles op ‘contrabande’. Deze strenge controles in onze instelling leveren soms inderdaad vondst van verboden spullen op. Deze worden in beslag genomen en dit heeft voor betrokkenen direct consequenties voor hun behandeling en verblijf in de kliniek.

Hoe kon de tbs-patiënt vanuit de kliniek een taxi bellen?

Dit is onderdeel van het onderzoek.

Wanneer wist portier dat er sprake van een gijzeling was?

De gijzeling is gestart rond 16.35 uur. Eerst is er een regulier alarm gedrukt, daarna een gijzelingsalarm. Na 2 minuten wist de portier dat er een gijzeling was, 1 minuut later stonden de patiënten met de gegijzelde medewerker bij de portiers. Ze zijn in een tijdsbestek van minder dan 5 minuten buiten gekomen. De portiers hebben na het alarm meteen de politie ingeschakeld.

Hoe kan het dat de deuren blijkbaar zo gemakkelijk open gingen voor de twee patienten?

De medewerker die is gegijzeld, heeft onder ernstige doodsbedreiging met een vuurwapen en een mes de deuren geopend voor de patiënten. De portiers hebben de buitendeur geopend, ook onder bedreiging.

Wat is er gebeurd nadat de patiënten het FPC zijn ontvlucht?

De politie heeft het taxibusje achtervolgd en staande kunnen houden. Hierna is er een vuurgevecht ontstaan tussen patiënten en politie. Bij de aanhouding van hen is één van de twee patiënten gewond geraakt en overleden. De andere patiënt is in bewaring gesteld, net als de bestuurder van het taxibusje. Laatstgenoemde is na verhoor weer vrijgelaten.

Klopt het dat de vluchtende tbs-patiënten ook buiten de kliniek in de gemeente Albrandswaard met een vuurwapen geschoten hebben op mensen?

Het Openbaar Ministerie heeft dit inmiddels bevestigd in hun berichtgeving. Uiteraard vinden wij het verschrikkelijk dat deze mensen dit overkomen is en dat zij op deze manier geconfronteerd zijn geweest met de patiënten.

Over de aanloop en de omstandigheden

Hoe kan het dat het mes dat een paar weken geleden verdween niet is teruggevonden?

De kliniek is erg alert op voorwerpen die niet in de kliniek thuishoren. Er is uitgebreid gezocht toen bleek dat er een mes ontbrak. Er is ook gezocht door een extern onderzoeksteam. Helaas is het mes niet teruggevonden. Dit is onderwerp van verder onderzoek.

Is het mes dat een paar weken geleden is verdwenen hetzelfde mes als nu is gebruikt voor de gijzeling?

Een paar weken geleden is er een smeermes (tbv een boterham) kwijtgeraakt. Zoals gebruikelijk bij zo’n situatie, is de hele kliniek uitgekamd. Het mes is helaas niet aangetroffen. Het is niet duidelijk waar het mes is gebleven, maar het kan bijvoorbeeld ook door de wc gespoeld zijn. Waarschijnlijk is het mes dat gebruikt is bij de gijzeling, een ander mes.

Was de gegijzelde medewerker de enige medewerker die aanwezig was op de afdeling op dat moment?

Er waren op het moment van het incident vier medewerkers op de afdeling. Zij hebben echter niet kunnen ingrijpen vanwege de dreiging met wapens.

Is het personeel ervoor opgeleid om met geweldsincidenten om te gaan?

Ja, personeelsleden die patiëntcontact hebben krijgen een intensieve agressiehanteringstraining. Tijdens deze training wordt er onder andere ingegaan op technieken hoe om te gaan met verschillende vormen van agressie. Daarbij is er ook aandacht voor een gijzelingssituatie.

Waren de betreffende patiënten al met verlof geweest?

Nee, deze patiënten mochten niet op verlof.

Over het vervolg

Zijn er aanvullende veiligheidsmaatregelen genomen?

Direct na het incident zijn alle verloven van patiënten van het FPC ingetrokken. De patiënten mochten ook geen bezoek meer ontvangen. In verband met het coronavirus zijn deze maatregelen nog steeds van kracht.

Direct na het incident moesten alle patiënten op hun afdeling blijven en mochten zij deze niet verlaten voor dagbesteding of andere activiteiten. In de loop van de weken volgend op het incident is deze maatregel langzaam afgebouwd.

De afgelopen periode is onderzoek gedaan naar het incident en de veiligheidssituatie. De bevindingen van het eigen onderzoek en de genomen verbeteringsmaatregelen voor de veiligheid zijn gebundeld in een factsheet.

Is er nog contact geweest met het ministerie van Justitie en Veiligheid over het incident en zijn er maatregelen afgekondigd?

Ja, er is nauw contact met het ministerie van Justitie en Veiligheid en onze bestuurder Erik Masthoff is op maandag 2 maart daar aangeschoven aan de crisistafel. Daar is informatie uitgewisseld over het incident en over de maatregelen die de kliniek heeft genomen. Daarnaast is er afstemming geweest over de onderzoeken die worden opgestart.

Hoe zit het met de verloven?

Alle verloven voor patiënten binnen het FPC zijn direct na het incident opgeschort. Dit was nodig om de juiste zorg te kunnen bieden aan medewerkers en patiënten na zo’n ingrijpende gebeurtenis. Daarnaast vonden er momenteel meerdere onderzoeken plaats, waardoor verlofbewegingen onwenselijk zijn. In verband met de corona richtlijnen die nu gelden, zijn verloven nog steeds opgeschort en wordt geen bezoek ontvangen.

Wat voor onderzoeken zijn er ingesteld?

De politie doet onderzoek naar de strafbare feiten die hebben plaatsgevonden, zoals de gijzeling en de ontvluchting.

Direct na het incident vond een onderzoek plaats door een speciaal onderzoeksteam van Justitie. Daarbij werd de kliniek grondig doorzocht naar verboden voorwerpen.

De inspectie van Justitie en Veiligheid en het Bureau Veiligheid en Integriteit van het ministerie van Justitie en Veiligheid zijn ook onderzoeken gestart naar het incident.

Daarnaast is Fivoor per direct een eigen onderzoek gestart naar hoe de gijzeling en ontvluchting hebben kunnen gebeuren en naar de algemene veiligheidsmaatregelen in de kliniek. De resultaten van dit interne onderzoek zijn hier te lezen.

Wat zijn de resultaten van de onderzoeken die werden ingesteld?

De resultaten van de externe onderzoeken van het Bureau Integriteit en Kwaliteit (onderdeel van het ministerie van Justitie en Veiligheid) en het onderzoek van de Inspectie Justitie en Veiligheid lopen nog. Het interne onderzoek is wel afgerond en de bevindingen ervan inclusief de maatregelen ter verbetering zijn hier te vinden.

Algemene vragen over tbs en de kliniek

Het incident vond plaats op de EVBG-afdeling. Hoe ziet deze afdeling er precies uit?

De patiënten verbleven op een EVBG-afdeling. Dit staat voor extreem vlucht- en beheersgevaarlijk. Hier verblijven patiënten die als zodanig worden aangemerkt door het ministerie van Justitie en Veiligheid. De patiënten worden intensief begeleid volgens een individueel op hen afgestemde aanpak. Bij de Kijvelanden verblijven 7 patiënten onder begeleiding van 4 begeleiders. Zij hebben in beginsel geen interactie met patiënten van andere afdelingen in de kliniek. Als zij zich bewegen door de kliniek is dat altijd onder begeleiding van tenminste een medewerker. Ook de vrijheden op de afdeling zelf zijn beperkt. Als een patiënt in aanmerking komt voor groepsmomenten op de afdeling wordt goed afgewogen welke patiënten elkaar ontmoeten en welke niet. De kamers hebben extra beveiligde deuren.

Hoe groot is groep patiënten die verblijft op een EVBG-afdeling?

Bij FPC de Kijvelanden bieden wij ruimte aan maximaal 7 patiënten op de EVBG-afdeling.

Kunnen patiënten vrij bewegen binnen de kliniek?

Dit verschilt per afdeling en patient. Voor de afdeling Olivijn (waar de twee ontsnapte patiënten zaten) gelden strengere regels, omdat dit gaat om EVBG-afdeling (extreem vlucht- en beheersgevaarlijke patiënten). Sommige patiënten mogen zelfstandig door een deel van de kliniek lopen, andere patiënten worden naar werk binnen de kliniek of de winkel begeleid door een begeleider. Buiten de ring van waar patiënten kunnen komen zijn er sleutels nodig, die hebben patiënten niet.

Hoe vaak wordt er een poging tot ontvluchting gedaan?

Voor een factsheet met cijfers verwijzen wij naar FAQ op de website van tbs Nederland.

Zijn er eerder gijzelingen geweest bij de Kijvelanden?

Meer dan 10 jaar geleden is er een gijzeling geweest. De patiënt is toen binnen de muren gebleven, er is toen niemand naar buiten gekomen. Er zijn toen geen wapens binnengesmokkeld, maar er is een mes van de kliniek gebruikt. De gijzeling van 1 maart was echt van een andere orde.

Hoe verloopt een tbs behadeling en welke voorwaarden worden hieraan gesteld?

Voor meer informatie verwijzen wij naar FAQ op de website van tbs Nederland.

Overige vragen

Hoe gaat het nu met de medewerkers die betrokken waren bij de gijzeling?

Naast de medewerker die gegijzeld is geweest, hebben ook andere collega’s in de frontlinie gestaan. Een aantal van de betrokken medewerkers zit momenteel thuis en is niet aan het werk. De mentale impact is enorm. Het is voor te stellen dat zij trauma’s hebben opgelopen door hetgeen gebeurd is. Degene die er behoefte aan hebben, voeren gesprekken met ons nazorgteam en met de traumapsycholoog. Wij verwachten dat de nazorg nog enige tijd in beslag gaat nemen en geven hen daar alle ruimte voor. We houden er ook rekening mee dat sommige mensen liever niet meer terug komen in onze kliniek en op zoek gaan naar ander werk. Daar hebben wij alle begrip voor.

De gebeurtenis is bijzonder aangrijpend en heeft grote indruk gemaakt op alle medewerkers van FPC de Kijvelanden. Zij worden bijgestaan door hun leidinggevenden en het bedrijfsopvangteam.

Er zijn geruchten over een tweede ontvluchting op dezelfde dag. Klopt dat?

Nee, er is geen andere ontvluchting geweest.

Ik heb begrepen dat er een brief is verspreid gericht aan omwonenden. Waar vind ik deze?

De brief die op 5 maart is verstuurd aan de direct omwonenden van de kliniek is hier te vinden.

Omwonenden horen regelmatig helikopters boven Poortugaal, waar zijn deze bestemd voor?

Als er een helikopter vliegt boven Poortugaal, is het lang niet altijd zo dat dit te maken heeft met de tbs-kliniek. Meestal gaat het om inzet voor de politie of om inzet bij een medische situatie. Zelfs als de helikopter boven het terrein vliegt of daar landt, betekent het niet altijd dat er een incident is. De helikopter kan bijvoorbeeld ook ingezet worden als een patiënt ernstig ziek is en naar het ziekenhuis moet.

Vragen over de resultaten van het interne onderzoek

Waar kan ik de resultaten van het interne onderzoek vinden?

In dit bericht kunt u meer lezen over het interne onderzoek. De resultaten van het onderzoek en de verbetermaatregelen die daaruit voortvloeien zijn gebundeld in de factsheet ‘Scherper op veiligheid’.

Als er vooraf signalen waren dat patiënten een ontvluchting aan het voorbereiden waren, waarom zijn ze dan niet van elkaar gescheiden gehouden?

Nadat er signalen waren dat patiënten mogelijk een ontvluchting aan het voorbereiden waren, zijn zij van elkaar gescheiden gehouden. Hun bewegingsvrijheid is sterk ingeperkt en hun programma is zo aangepast dat zij niet gelijktijdig in de algemene ruimtes waren. Ook heeft er een kamerwissel plaatsgevonden. Helaas hebben we het ondanks de genomen maatregelen niet kunnen voorkomen.

De twee patiënten zijn toch samen naar buiten gekomen, hoe kan dat?

De betrokken patiënten zaten in de periode voorafgaand aan de ontvluchting het grootste deel van de dag op hun kamer. Het is echter bij wet bepaald dat er recht is op minimaal één uur buiten de kamer per dag. Tijdens zo’n moment is de gijzeling begonnen. De patiënt heeft vervolgens de gegijzelde medewerker onder bedreiging gedwongen om de kamer van de andere patiënt te openen, zodat zij samen konden vertrekken.

Er is gesproken over schieten met losse flodders. Is er in de kliniek ook met losse flodders geschoten of met echte kogels?

De politie heeft direct na het incident onderzoek gedaan ter plekke. Zij hebben ons niet laten weten met wat voor munitie er is geschoten.

Wij gaan er vanuit dat er in onze kliniek alleen met losse flodders is geschoten. Er is meermaals gericht geschoten op personeel, maar niemand is geraakt door een kogel en er is ook geen materiële schade.

Wij willen wel benadrukken dat, ook al is er met losse flodders geschoten, het niet minder impact heeft op onze collega’s en inwoners van Albrandswaard die beschoten zijn. Het is een ontzettend bedreigende en angstige situatie voor iedereen die hier mee te maken heeft gehad.

Is er geen noodknop die in directe verbinding staat met de meldkamer van de politie waardoor ze gelijk kunnen uitrukken bij zo'n incident?

Nee, dit hebben wij niet. Alle collega’s in onze kliniek dragen een alarm (‘bodyguard’). De meldingen hiervan komen uit bij alle andere collega’s die een alarm dragen, maar ook bij de portiers. De andere collega’s zijn al in de kliniek en proberen altijd hulp te verlenen bij een incident. Vaak is dit afdoende en hoeft de politie niet te assisteren. De portiers schakelen, als dat nodig is, direct de politie in.

Wij hebben de afspraak met de politie dat zij direct komen als wij bellen. Zij weten dat wij niet zomaar bellen en dat hun inzet dan echt nodig is. Tot nog toe hebben wij hier goede ervaringen mee.

Bezitten de portiers een wapen?

De portiers hebben geen wapen, daarvoor zijn zij niet geautoriseerd. Ook binnen gevangenissen hebben portiers geen wapens. Alleen bepaalde beroepsgroepen zoals politie en leger mogen een wapen bij zich hebben.

Wordt het 'bodyguardsysteem' vaak gebruikt in de kliniek?

Ja, dit wordt met regelmaat gebruikt. Wij hebben het beleid dat medewerkers zelf inschatten of ze alarm willen drukken of niet. Voor de één is dat moment er eerder dan voor een ander. Hierin is geen goed of fout. Al onze collega’s die op de afdelingen werken worden getraind om met situaties die voor kunnen komen, om te gaan. De meeste van dit soort meldingen kunnen wij dan ook goed zelf afhandelen. In het geval dat er wapens ingezet worden door patiënten, zoals op 1 maart gebeurd is, wordt de zaak anders. Dan roepen we de politie in.

Jullie hebben toch een strenge controle, onder andere met een detectiepoort, om de kliniek binnen te komen. Hoe kunnen er dan toch dit soort spullen naar binnen komen?

Wij zijn enorm geschrokken dat blijkbaar dergelijke voorwerpen binnen de muren van de kliniek hebben kunnen komen. Er wordt door de politie onderzocht hoe dit precies heeft kunnen gebeuren. Ons onderzoek heeft dit niet kunnen vaststellen. We hebben wel een vermoeden hoe het gegaan zou kunnen zijn.

Wij hebben daarom onze toegangsprocedure onder de loep genomen en deze aangescherpt. Nu is het zo dat iedereen pieploos door de poort moet, tenzij je in het bezit bent van een medische verklaring én deze ook kan overhandigen aan de portiers. In dat geval wordt de bezoeker altijd gefouilleerd. Is er geen verklaring en blijf je ‘piepen’? Dan verlenen wij deze persoon geen toegang tot de kliniek.

Waarom nemen jullie de genoemde maatregelen nu pas? Zijn dat geen standaard maatregelen in een tbs kliniek?

De kliniek voldeed ook voor het incident aan de criteria zoals deze worden gesteld door het ministerie van Justitie en Veiligheid. De kliniek wordt regelmatig gecontroleerd. Ook door het ministerie. Ondanks dat we voldeden aan de eisen is het in de uitvoering toch niet veilig genoeg gebleken. Daarom hebben we kritisch naar de veiligheid gekeken en hebben we besloten om extra maatregelen te nemen om de risico’s nog verder terug te dringen.

In de media staat dat er een vrouw vastzit voor het binnenbrengen van de wapens. Klopt dat?   

Wij hebben uit de media inderdaad vernomen dat er een vrouw in hechtenis is genomen voor mogelijke betrokkenheid bij het binnenbrengen van wapens. De politie doet hier verder onderzoek naar, maar deelt deze gegevens niet met ons.

De toegangscontrole voor bezoekers is 100%. Waarom wordt personeel ad-random en niet ook altijd gecontroleerd?

Wij begrijpen dat dit tot verwondering kan leiden. Iedereen (behalve vast personeel) die onze kliniek bezoekt, wordt altijd gecontroleerd. De ad-random controle geldt alleen voor vast personeel. Dit is gebruikelijk voor tbs-klinieken. Deze regels zijn vastgesteld door het ministerie van Justitie en Veiligheid en daar voldoen wij op deze manier aan.

Gezien de enorme impact van dit incident, werken wij wel toe naar een 100% personeelscontrole. Wij willen benadrukken dat er uit het interne onderzoek geen reden is gekomen om personeel extra te gaan controleren. Wij doen echter alles voor de veiligheid en vinden dit een logische stap om te zetten. De eerste reacties van onze collega’s zijn ook begripvol. Deze maatregel brengt echter wat logistieke en personele uitdagingen met zich mee waar wij een oplossing voor moeten zoeken. Zodra het kan, voeren wij de 100% controle van medewerkers in. Er geldt nu al een verdubbeling van de ad random controle.

In het verleden zijn er ook bij andere tbs-klinieken incidenten geweest. Hebben jullie ook contact met deze klinieken om ervaringen uit te wisselen? Doen zij het anders dan jullie?

Er bestaat een samenwerkingsverband tussen alle tbs-klinieken in Nederland, dit heet TBS Nederland. Hier hebben wij op eigen initiatief onze ervaringen gedeeld. Andere klinieken bepalen zelf wat ze doen met die informatie. Tijdens deze overleggen komen ook inhoudelijke onderwerpen aan bod. Bijvoorbeeld over beveiliging. Ervaringen worden uitgewisseld om van elkaar te leren.

Overigens zijn er vragen van dezelfde strekking gesteld door kamerlid A. Kuijken aan minister Dekker.

 

Hoe hebben jullie de resultaten van het interne onderzoek gedeeld met omwonenden?

Donderdagavond 30 april hebben bestuurder Erik Masthoff en directeur tbs Martijn Koerhuis toelichting gegeven aan omwonenden van de klinieken in Poortugaal over de resultaten van het intene onderzoek naar het incident van 1 maart in FPC de Kijvelanden. De avond vond virtueel plaats in verband met het coronavirus. Na een korte toelichting door Erik Masthoff konden omwonden via de chat vragen stellen. De vragen gingen voornamelijk in op het incident en hoe dit heeft kunnen gebeuren en op de maatregelen die zijn ingevoerd.

Communicatie met omwonenden
Tot slot zijn er nog vragen gesteld over de communicatie met omwonenden en is de behoefte geuit aan een sneller communicatiesysteem waarmee omwonenden geïnformeerd kunnen worden bij incidenten. Hierover zijn we in gesprek met Antes en de gemeente.

Informeren jullie de omwonenden en de gemeente als de verloven van jullie patiënten weer hervat worden?

Absoluut. Minister Dekker van Rechtsbescherming heeft momenteel alle verloven van tbs-patiënten ingetrokken in verband met het coronavirus. Zodra de minister toestaat om de verloven weer te hervatten, is het aan ons om te bepalen of wij daar klaar voor zijn. Daar gaat een uitgebreide risicotaxatie aan vooraf, we gaan niet over één nacht ijs.

Vervolgens informeren wij de burgemeester en de veiligheidsdriehoek. Tevens maken wij een melding op onze website. De burgemeester informeert op haar beurt de raad. Dat is de standaard informatielijn en daar wijken wij in dit geval niet vanaf.

Is er al meer bekend over de communicatie naar omwonenden in geval van een calamiteit?

Wij zijn hierover in gesprek met de gemeente en Antes. De mogelijkheden om iets dergelijks te ontwikkelen worden onderzocht. Zo wordt er gekeken naar wat de behoefte is van omwonenden, welke systemen er al zijn elders in het land en naar wat er technisch mogelijk is. Wat ons betreft werken we hier graag aan mee om tot een goed systeem te komen.

Worden de uitkomsten van de externe rapporten teruggekoppeld aan de omwonenden?

Fivoor wil transparant naar buiten zijn. Als de bevindingen worden gepubliceerd, worden de omwonenden ook geïnformeerd. Veel omwonenden hebben zich aangemeld voor verzendlijst, die worden op de hoogte gehouden zodra er informatie bekend is.

Aan de informatie vermeld op deze pagina kunnen geen rechten worden ontleend.